 |
Is je partner egocentrisch of narcistisch? Het onderscheid is in sommige gevallen lastig te maken. |
Volgens de Van Dale heeft een narcist ‘een ziekelijke liefde voor zichzelf’. Roos Vonk, psycholoog en hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit kan zich vinden in deze definitie.
'Mensen met narcisme vinden zichzelf beter dan anderen', aldus Vonk. 'Zij zien zichzelf als superieur. Met name wat betreft hun prestaties, bekwaamheid en de invloed die zij uitoefenen op andere mensen. Veel minder zijn narcisten bezig met de vraag of ze wel aardig gevonden worden. Belangrijker is de erkenning van hoe goed ze zijn.
Nu is behoefte aan erkenning niet per se vreemd en hebben we dat allemaal weleens nodig. Pas als er ook sprake is van grootheidswaanzin, een groot gevoel van eigendunk en de behoefte om aanbeden te worden zo groot is dat hij of zij anders niet kan functioneren, kun je spreken van narcisme.
Er is veel gespeculeerd over de vraag waar deze bovenmatige behoefte aan erkenning vandaan komt. 'Zo wordt er gezegd dat mensen met narcisme eigenlijk heel onzeker zijn. Zelf geloof ik daar niet zo in', zegt Vonk. 'Onderzoek laat daar geen bewijs voor zien'.
Spontane en sociale mensen
Narcisme is voor een belangrijk deel genetisch. De kans is dus groot dat de stoornis overgaat van ouder op kind. 'Dat zie je vooral bij kinderen die door hun ouders op een voetstuk zijn gezet. Zij hoefden nooit hard te werken, want zij waren al geweldig, althans, dat is wat ze altijd te horen kregen'. Vonk vult aan dat hoewel deze kinderen diep van binnen niet onzeker waren, ze alsnog een vorm van bevestiging nodig hebben.
Andersom is het zo dat ouders hun narcistische trekken kunnen bevredigen via hun kinderen. Want hoe beter en succesvoller hun kinderen zijn, hoe meer dat ook op henzelf afstraalt.
Over het algemeen worden narcisten beschouwd als spontane en sociale mensen. Het sluiten van vriendschappen en het aangaan van relaties gaat ze daarom over het algemeen vaak goed af.
'Narcisten kunnen heel charmant zijn. Het zijn vaak extraverte en grappige mensen', legt Vonk uit. 'Als ze je net ontmoet hebben, genieten ze van het gevoel jou veroverd te hebben. Tot de nieuwigheid eraf is en ze behoefte hebben aan een volgende kick'.
Op eieren lopen
Bijkomend gevolg is dat narcisten heel beschadigend kunnen zijn voor de mensen in hun omgeving, maar zichzelf niet als boosdoener zien. Auteur en expert betreffende narcistische mishandeling Iris Koops richtte acht jaar geleden Het Verdwenen Zelf op.
Deze stichting biedt slachtoffers van narcisme psycho-educatie en andere herstelgerichte diensten. Dat was nodig, zegt Koops, omdat de focus in de reguliere gezondheidszorg vooral gericht is op de stoornis zelf. 'Dat kun je zien als een blinde vlek', aldus Koops. 'Want de impact op hun omgeving is veel groter dan op de narcist zelf en dat vraagt een andere manier van kijken'.
Narcisten geven hun omgeving de schuld van alles dat fout gaat. Het zal nooit aan henzelf liggen. Het is altijd de partner die niet meewerkt of een kind dat vervelend doet. 'Omdat een narcist heel erg wordt gedreven door zijn eigen behoeften, is alles wat ze doen om zover te komen in hun opzicht geoorloofd.
'Dat wil niet zeggen dat zij altijd bewust de mensen in hun omgeving manipuleren, zij ervaren het leven gewoon anders. Zijzelf staan op nummer één, alles wat nodig is om daar te komen en te blijven is aanvaardbaar'.
Het zorgt ervoor dat slachtoffers van narcisme jarenlang op eieren lopen, vervolgt Koops. 'Daarom opent de website van de stichting ook met de boodschap dat destructief gedrag door iemand met narcisme altijd wordt ontkend'.
Duidelijk is dat mensen met narcisme leven in een waanwereld en meester zijn in manipulatie. Tegelijkertijd is er sprake van een persoonlijkheidsstoornis, is het gedrag hen dan wel te verwijten? Koops vindt van wel. 'Iedereen is verantwoordelijk voor zijn of haar destructieve gedrag'.
Therapie
Toch is dat lastig, geeft Koops toe. Mensen met narcisme hebben een andere realiteitsbeleving, waarbij alles geoorloofd is. 'Het is meestal niet zo dat er een plan is om jou bewust kapot te maken.
Wel vinden wij van Het Verdwenen Zelf dat het verwijtbaar is om alles om hem of haar te laten draaien. Juist het gebrek aan wederkerigheid is hier een doorn in het oog. Als ik tegen jou ga schreeuwen, zeg jij ‘hé wat doe je nu’, waarop ik je mijn excuses zal aanbieden.
Een narcist vindt het echter geoorloofd om zich destructief te gedragen. Daardoor kunnen de gevolgen voor de directe omgeving behoorlijk ernstig zijn, omdat het vaak om emotionele en psychische mishandeling gaat.
Slachtoffers van narcisten ontwikkelen vaak traumasymptomen zoals PTSS (Post Traumatisch Stresssyndroom). Het is belangrijk dat hier in de hulpverlening meer kennis over komt'.
Volgens Vonk hebben narcisten een talent voor gaslighting: zij kunnen anderen laten geloven in hun goede bedoelingen en weten ergens zo een draai aan te geven waardoor de ander onredelijk of dom lijkt.
Er wordt vrijwel geen onderzoek gedaan naar het ‘genezen’ van narcisme. 'Dat komt omdat mensen met narcisme zelf niet vinden dat ze een probleem hebben',
zegt Vonk. 'Het is daarom heel moeilijk om hen bijvoorbeeld therapie aan te bieden'.
Wel denkt de psycholoog dat er met mindfulness veel te halen valt. 'Daar leer je naar je eigen gedachten kijken. Als je narcistische trekken hebt zul je daar leren deze gedachten bij jezelf te herkennen. Dat zal een langdurig proces zijn, maar het bewust worden van je eigen fouten gaat altijd gepaard met vallen en opstaan, narcisme of niet'.
Bron